Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu AI dần nóng lên tại Mỹ - nguyên nhân do đâu?

Trên khắp nước Mỹ, sự bất mãn đối với làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ AI đang bùng phát mạnh. Các “server farm” mọc lên dày đặc cùng với cơn sốt AI đã khiến không ít cộng đồng địa phương phản ứng gay gắt. Áp lực dư luận thậm chí bắt đầu tác động trực tiếp đến chương trình nghị sự của nhiều bang, với một số nơi cân nhắc tạm thời cấm phát triển trung tâm dữ liệu mới. Đầu tháng này, New York cũng gia nhập xu hướng đó bằng một đề xuất táo bạo nhằm tạm dừng mở rộng hạ tầng điện toán đám mây trong bang.

Một dự luật tại bang New York đề xuất áp dụng lệnh hoãn cấp phép xây dựng trung tâm dữ liệu mới trong vòng ba năm, tạo khoảng thời gian để cơ quan quản lý đánh giá tác động môi trường và kinh tế của ngành này đối với cộng đồng. Hai đồng tác giả dự luật, Thượng nghị sĩ bang Liz Krueger và Dân biểu Anna Kelles, cho rằng đây là đề xuất “mạnh tay nhất” từng được đưa ra ở Mỹ.

Dù chưa có lệnh hoãn trên phạm vi toàn bang nào được thông qua, các lệnh cấm ở cấp địa phương đang tăng nhanh. Trước khi dự luật ở New York được giới thiệu vài tuần, Hội đồng thành phố New Orleans đã thông qua lệnh tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu trong một năm. Đầu tháng 1, Madison cũng ban hành chính sách tương tự sau các cuộc biểu tình liên quan đến dự án công nghệ trong khu vực. Nhiều cộng đồng tại các “điểm nóng” xây dựng như Georgia và Michigan cũng đã làm điều tương tự.

Trước đây, các trung tâm dữ liệu chủ yếu bị phản đối bởi giới hoạt động môi trường. Nhưng gần đây, sự lo ngại đã lan tới các nhà lập pháp cấp cao, trong bối cảnh tâm lý hoài nghi ngành công nghệ gia tăng. Tại bang bảo thủ Florida, Thống đốc Ron DeSantis công bố một “AI bill of rights”, trao cho cộng đồng địa phương quyền hạn chế xây dựng trung tâm dữ liệu mới.

Ở bang tự do hơn như Vermont, Thượng nghị sĩ liên bang Bernie Sanders thậm chí đề xuất lệnh hoãn trên toàn quốc. Tại Arizona, Thống đốc Katie Hobbs bày tỏ ủng hộ việc rút lại các ưu đãi thuế dành cho ngành này. Tranh cãi còn leo thang khi Thống đốc Mississippi công kích đề xuất của Sanders trên mạng xã hội.

Làn sóng phản kháng xuất hiện đúng lúc các tập đoàn công nghệ cam kết chi tiêu khổng lồ để mở rộng hạ tầng. Bốn “tay chơi” chi mạnh nhất – Amazon, Google, Meta và Microsoft – dự kiến chi tới 650 tỷ USD vốn đầu tư trong năm tới, phần lớn đổ vào xây dựng trung tâm dữ liệu. Những năm sau đó, con số còn có thể cao hơn khi các công ty chạy đua giành năng lực tính toán.

Tuy nhiên, tốc độ và quy mô triển khai khiến các dự án ngày càng mất lòng dân. Một khảo sát của Echelon Insights cho thấy 46% người được hỏi phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu tại cộng đồng của họ, trong khi 35% ủng hộ. Thăm dò khác của Politico cho thấy nhiều cử tri vẫn chưa có quan điểm rõ ràng, đồng nghĩa với việc dư luận có thể bị tác động theo cả hai hướng.

Ngành công nghiệp này đã bắt đầu chi mạnh cho vận động hành lang và truyền thông. Tháng 1, Financial Times đưa tin các nhà vận hành trung tâm dữ liệu lớn chuẩn bị một “chiến dịch vận động rầm rộ”, tăng chi cho quảng cáo và tương tác cộng đồng tại các khu vực họ xây dựng. Các công ty cũng đưa ra nhượng bộ thực tế, như cam kết “Rate Payer Protection Pledge”, theo đó họ chịu trách nhiệm cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu AI mới. Tuy vậy, chưa rõ các biện pháp này có đủ để xoay chuyển dư luận hay không.

Dan Diorio từ Data Center Coalition lập luận rằng trung tâm dữ liệu có thể mang lại nguồn thu cho các cộng đồng nhỏ mà không gây áp lực lớn lên tài nguyên hạn chế của họ. Theo ông, nếu cắt ưu đãi và doanh nghiệp rút đi, nguồn thu cũng biến mất. Vấn đề, như ông nói, nằm ở chính sách cấp bang: liệu có nên hạn chế cơ hội phát triển của những cộng đồng có thể hưởng lợi đáng kể từ các dự án này hay không.

Vì sao cần “nhấn nút tạm dừng”?

Các lệnh hoãn chủ yếu nhằm tạo “khoảng thở” để đánh giá lợi – hại trước khi cho phép xây dựng thêm. Ở một số bang, tốc độ thi công quá nhanh khiến cộng đồng không kịp hiểu tác động dài hạn.

Theo Justin Flagg, phụ trách truyền thông và chính sách môi trường cho văn phòng của Thượng nghị sĩ Krueger, dự luật tại New York phần nào xuất phát từ “khủng hoảng khả năng chi trả năng lượng”. Ba mươi nghị sĩ bang gần đây đã kêu gọi Thống đốc Kathy Hochul tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng do giá điện tăng. Dù nhiều yếu tố cùng tác động, có sự đồng thuận rằng tăng trưởng trung tâm dữ liệu đang làm vấn đề trầm trọng hơn.

Ngoài giá điện, lo ngại còn xoay quanh tác động đến nguồn nước, tiếng ồn và hạ tầng địa phương. Để giải quyết áp lực lưới điện, các công ty lớn như Microsoft, Google, Meta và OpenAI cam kết tự chi trả cho phần bổ sung vào lưới điện, thậm chí lắp đặt nguồn điện riêng phía sau công tơ.

Theo Washington Post, Thung lũng Silicon ngày càng tính tới việc xây dựng “lưới điện bóng tối” – nguồn cung điện tư nhân khổng lồ phục vụ riêng cho các trung tâm dữ liệu AI thay vì phụ thuộc lưới công cộng. Nhưng chiến lược này cũng gây tranh cãi.

Ví dụ điển hình là xAI, startup AI của Elon Musk. Tại trung tâm dữ liệu “Colossus” ở Memphis, Tennessee, công ty này lắp đặt hàng loạt turbine khí methane và bị cáo buộc gây ô nhiễm khu vực xung quanh. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ sau đó phán quyết rằng các turbine không được miễn giấy phép chất lượng không khí như công ty từng lập luận. Các nhóm môi trường tuyên bố sẽ kiện vì lượng khí thải tạo khói mù, bụi mịn và hóa chất nguy hại.

Câu chuyện xAI cho thấy nếu “lưới điện bóng tối” giải quyết được nguy cơ quá tải lưới công cộng, nhưng có thể tạo ra một loạt vấn đề môi trường mới.

Ở cấp liên bang, chính quyền của ông Donald Trump – vốn coi AI là ưu tiên hàng đầu – tìm cách mô tả ngành này như những “người quản lý có trách nhiệm” tại cộng đồng họ xây dựng. Một đề xuất được nêu ra là buộc các công ty AI tự gánh chi phí bổ sung cho lưới điện địa phương, dù chi tiết chính sách vẫn còn mơ hồ.

Tranh cãi về ưu đãi thuế

Trong nhiều năm, các bang của nước Mỹ thu hút trung tâm dữ liệu bằng ưu đãi thuế. Phân tích của CNBC cho thấy 42 bang không thu thuế bán hàng hoặc miễn, giảm một phần cho doanh nghiệp công nghệ. Trong 16 bang công khai số liệu, tổng số thuế bị “bỏ qua” lên tới khoảng 6 tỷ USD trong 5 năm.

Giờ đây, nhiều bang đang cân nhắc siết lại. Tại Georgia, Thượng nghị sĩ Matt Brass đề xuất chấm dứt miễn thuế bán hàng cho máy chủ. Ông cho rằng môi trường kinh doanh của bang vốn đã hấp dẫn nhờ thuế tài sản và gánh nặng thuế tổng thể thấp, nên không cần ưu đãi thêm. Theo ông, nếu bãi bỏ miễn thuế, bang có thể thu về hàng trăm triệu USD.

Cuộc tranh luận tương tự đang diễn ra tại Ohio, nơi một số nghị sĩ Dân chủ muốn chấm dứt miễn thuế nhưng trước đó đã bị Thống đốc Mike DeWine bác bỏ. Một trong những người ủng hộ, Thượng nghị sĩ bang Kent Smith, gọi đây là “khoản ưu đãi thuế phi lý nhất” và cho rằng nó nên kết thúc vì lợi ích của những người phải trả hóa đơn điện.

Ở chiều ngược lại, vẫn có các nhà lập pháp ủng hộ duy trì ưu đãi. Tại Colorado, Dân biểu bang Alex Valdez đề xuất kéo dài “lỗ hổng” thuế cho trung tâm dữ liệu thêm 20 năm. Ông lập luận rằng ưu đãi chỉ là “củ cà rốt” để thu hút doanh nghiệp; một khi họ đã đặt nền móng hoạt động, nguồn thu thụ động sau đó sẽ quay trở lại phục vụ cộng đồng.